Wytyczne praktyki medycznej – siedem pytań wstępnych – Wytyczne.org

Wytyczne praktyki medycznej – siedem pytań wstępnych

Jednym z ważnych zadań, które rysują się obecnie przed polską społecznością medyczną – wspartą być może przez prawników, etyków i metodologów – jest przeprowadzenie gruntownej dyskusji na temat wytycznych praktyki medycznej: jak należy je tworzyć czy też adaptować, rozpowszechniać i stosować, aktualizować i ulepszać. Jako skromny wstęp do tej debaty może posłużyć zestawienie głównych pytań, które nasuwają się w związku z tym potencjalnie użytecznym, chociaż nie zawsze dobrze używanym normatywnym instrumentem, mającym poprawić jakość opieki zdrowotnej. W dalszym ciągu wyróżnię siedem takich kwestii, w których będzie chodziło o różne wymagające rozpatrzenia aspekty wspomnianych wytycznych: I. krąg ich adresatów; II. status prawny i stosunek do prawa; III. status etyczny i stosunek do zasad etyki; IV. fundament poznawczy; V. profil rekomendacyjny; VI. sposób uwzględniania preferencji i wartości pacjentów, a także VII. sposób uwzględniania racji i realiów ekonomicznych. Zanim jednak sformułuję zapowiadane pytania, wypada choć w przybliżeniu określić ich przedmiot.

Jako „wytyczne praktyki medycznej” (lub „wytyczne w medycynie”) można po polsku oddawać pojęcie, w języku angielskim wyrażane przez takie terminy jak clinical guidelines lub clinical practice guidelines. Zgodnie z definicją, którą w 2011 r. podał amerykański Institute of Medicine, ta ostatnia nazwa oznacza:
„dokumenty, które zawierają rekomendacje mające optymalizować opiekę nad pacjentem i które opierają się na systematycznym przeglądzie wyników badań naukowych i na ocenie korzyści i szkód wynikających z alternatywnych sposobów opieki”. (Institute of Medicine 2011, s. 4)

Przytoczona charakterystyka podciąga definiowane wytyczne pod ogólniejsze pojęcie dokumentów lub obszernych oświadczeń (statements), odnoszących się do praktyki medycznej, lecz odróżnia je od innych takich wypowiedzi, wskazując na ich trzy swoiste cechy: na ich szczególną treść czy też zawartość („zawierają rekomendacje”), na spełnianą przez nie funkcję („mające optymalizować opiekę nad pacjentem”) i na ich podstawę poznawczą („opierają się na systematycznym przeglądzie wyników badań naukowych i na ocenie korzyści i szkód wynikających z alternatywnych sposobów opieki”).

Pierwsza z wymienionych cech wytycznych – ich rekomendacyjna zawartość – odgranicza zakres tego pojęcia jakby od dwóch sąsiednich obszarów: z jednej strony odróżnia je od dokumentów, które nie zawierają żadnych elementów normatywnych czy też preskryptywnych, lecz przekazują tylko pewne informacje (chociażby bardzo istotne dla oceny zalecanych procedur); z drugiej zaś strony wskazuje na różnicę, która oddziela wytyczne od zbiorów zdań zawierających również pewne normy lub preskrypcje, ale bardziej wiążące i kategoryczne niż rekomendacje, w tym przede wszystkim od właściwych aktów prawnych.

Druga swoista cecha – funkcja podnoszenia jakości opieki zdrowotnej – każe odróżnić właściwe wytyczne praktyki medycznej od rozmaitych innych instrukcji, porad lub wskazówek, które również pouczają lekarzy, jak mają postępować w określonych sytuacjach klinicznych, ale nie po to, aby zapewnić lub zaoferować jak najlepszą opiekę pacjentom, lecz aby osiągnąć jakiś inny cel – czy to osobisty (na przykład nie narazić się na zarzut działania niezgodnego z prawem), czy to społeczny (na przykład uchronić innych przed niebezpieczeństwem).

Największy jednak nacisk w cytowanej definicji, a także w dołączonych do niej komentarzach, kładzie się na trzecią cechę wytycznych: na ich szczególną podstawę poznawczą. Dokładniej, chodzi tutaj zarówno o bezpośrednią podstawę zawartych w nich rekomendacji, którą ma być ocena „korzyści i szkód wynikających z alternatywnych sposobów opieki”, jak i o podstawę tej podstawy, czyli głębszy fundament wytycznych. Ich poznawczym fundamentem ma być mianowicie systematyczny przegląd wiarygodnych danych (a systematic review of evidence), świadczących o przewadze zalecanej procedury, zaś do tych wiarygodnych danych, świadectw lub dowodów, na które wskazuje (notorycznie co prawda niejasny) termin evidence, należy zaliczać przede wszystkim wartościowe wyniki badań naukowych. I właśnie ten ostatni charakterystyczny rys wytycznych praktyki medycznej – ich metodologiczny lub naukowy rygoryzm – ma je odróżniać od innego rodzaju dokumentów, formułowanych przez medycznych profesjonalistów w celu optymalizacji opieki zdrowotnej, w tym od mniej mocno ugruntowanych stanowisk przyjmowanych w drodze konsensusu (consensus statements).

Przytoczona charakterystyka wytycznych praktyki medycznej nie jest wyczerpująca, lecz pozostawia do dyskusji szereg ich aspektów. Omówię je po kolei, zgodnie z podanym wcześniej zestawieniem.

Czytaj więcej

Włodzimierz Galewicz
Instytut Filozofii UJ
Polskie Towarzystwo Bioetyczne


Artykuł jest skrótem wystąpienia Profesora Galewicza na grudniowej Konferencji Prezesów Towarzystw Lekarskich.

Tagi ,

Logowanie

Zapomniałes hasła